NAUKA O PRACY - BEZPIECZEŃSTWO, HIGIENA, ERGONOMIA
1. Ergonomia
1-1.1 Źródła ergonomii w wytwórczości pierwotnej i rzemieślniczej
1-1.2 Źródła ergonomii w naukach przyrodniczych, humanistycznych i technicznych
1-1.3 Definicja, przedmiot i zakres ergonomii. Ergonomia jako wiedza interdyscyplinarna
1-1.4 Sfery oddziaływania ergonomii
1-1.5 Ergonomia jako element sztuki inżynierskiej
1-1.6 Układ człowiek-obiekt techniczny jako przedmiot badań i aplikacji ergonomii
1-1.7 Humanizacja techniki
1-1.8 Ergonomia w technologiach informatycznych
1-1.9 Literatura
2. Prawna ochrona pracy
2-1 Procesy pracy - pojęcia podstawowe, geneza idei ochrony pracy
2-1.1 Pojęcia podstawowe, geneza idei ochrony pracy
2-1.2 Literatura
2-2 Konwencje, normy i uregulowania międzynarodowe w zakresie bezpieczeństwa, w tym bezpieczeństwa pracy
2-2.1 Wprowadzenie
2-2.2 Międzynarodowa Organizacja Pracy
2-2.3 Rada Europy
2-2.4 Unia Europejska
2-2.5 Literatura
2-3 System ochrony pracy w Polsce
2-3.1 Wprowadzenie
2-3.2 System organizacyjny ochrony pracy w Polsce
2-3.3 System prawny ochrony pracy w Polsce
2-3.4 Literatura
2-4 Obowiązki pracodawcy i pracownika w zakresie bezpieczeństwa pracy
2-4.1 Obowiązki pracodawcy
2-4.2 Prawa i obowiązki pracowników
2-4.3 Obiekty budowlane i pomieszczenia pracy
2-4.4 Maszyny i inne urządzenia techniczne
2-4.5 Substancje chemiczne oraz procesy pracy szczególnie szkodliwe lub niebezpieczne dla zdrowia
2-4.6 Profilaktyczna ochrona zdrowia
2-4.7 Szkolenie w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy oraz ergonomii
2-4.8 Środki ochrony indywidualnej oraz odzież i obuwie robocze
2-4.9 Służba bezpieczeństwa i higieny pracy
2-4.10 Komisja bezpieczeństwa i higieny pracy
2-4.11 Przepisy bezpieczeństwa i higieny pracy dotyczące osób wykonujących pracę na innej podstawie niż stosunek pracy
2-4.12 Literatura
2-5 Ocena zgodności wyrobów, maszyn i urządzeń z wymaganiami bezpieczeństwa pracy i ochrony zdrowia.
2-5.1 Zasady ogólne oceny zgodności wyrobów
2-5.2 System oceny zgodności wyrobów w krajach Unii Europejskiej
2-5.3 System oceny zgodności wyrobów w Polsce
2-5.4 Ocena zgodności maszyn w krajach Unii Europejskie
2-5.5 Ocena zgodności środków ochrony indywidualnej w krajach Unii Europejskiej
2-5.6 Literatura
2-6 Wypadki przy pracy - przyczyny występowania i skutki
2-6.1 Wprowadzenie
2-6.2 Klasyczne modele wypadków przy pracy
2-6.3. Procesowe modele wypadków przy pracy
2-6.4. Metody badania wypadków
2-6.5. Literatura
2-7 Choroby zawodowe - przyczyny występowania i skutki
2-7.1 Określenie choroby zawodowej i podstawy rozpoznawania
2-7.2 Występowanie chorób zawodowych w Polsce
2-7.3 Trudności związane z rozpoznawaniem chorób zawodowych
2-7.4 Profilaktyka chorób zawodowych
2-7.5 Główne cele strategiczne profilaktyki chorób zawodowych
2-7.6 Niezdolność do pracy w chorobach zawodowych
2-7.7 Skutki ekonomiczne chorób zawodowych
2-7.8 Literatura
3. Czynniki antropometryczne i biomechanieczne
3-1 Biomechanika - zakres badań i zastosowań, biomechaniczne modele układu mięśniowo-szkieletowego
3-1.1 Wstęp, definicja i podział biomechaniki, zakres badań i zastosowań
3-1.2 Siły działające na człowieka w procesie pracy
3-1.3 Metody doświadczalne
3-1.4 Metody teoretyczne
3-1.5 Literatura
3-2 Metody modelowe w projektowaniu przestrzeni pracy, manekiny płaskie i przestrzenne, makiety, modele funkcjonalne i komputerowe
3-2.1 Wstęp
3-2.2 Przegląd oprogramowania typu ErgoCAD
3-2.3 Podsumowanie
3-2.4 Literatura
3-3 Wymiary ciała ludzkiego jako czynnik determinujący strukturę przestrzenną obiektu technicznego
3-3.1 Miara człowieka
3-3.2 Granice zasięgu i strefy funkcjonalne rąk
3-3.3 Strefy bezpieczeństwa
3-3.4 Literatura
3-4 Metodyka badań i stosowania miar antropometrycznych
3-4.1 Wymiar antropometryczny jako zmienna losowa
3-4.2 Dane antropometryczne do projektowania
3-4.3 Zasady projektowania z uwzględnieniem kryteriów antropometrycznych
3-4.4 Literatura
3-5 Projektowanie elementów informacyjnych i sterowniczych
3-5.1 Wprowadzenie
3-5.2 Projektowanie elementów informacyjnych
3-5.3 Projektowanie elementów sterowniczych
3-5.4 Rozmieszczenie elementów informacyjnych i sterowniczych
3-5.5 Literatura
3-6 Geometria stanowisk pracy siedzącej, stanowiska do pracy z komputerem
3-6.1 Wprowadzenie
3-6.2 Obciążenie układu mięśniowo-szkieletowego podczas pracy w pozycji siedzącej
3-6.3 Podstawowe wymagania dotyczące wyposażenia stanowiska pracy z komputerem
3-6.4 Rozmieszczenie elementów stanowiska pracy
3-6.5 Warunki środowiskowe
3-6.6 Literatura
3-7 Krajowe i międzynarodowe normy i bazy danych w zakresie antropometrii i biomechaniki
3-7.1 Wstęp
3-7.2 Normy krajowe
3-7.3 Normy międzynarodowe
3-7.4 Baza danych ergonomicznych ATLAS 2000
3-7.5 Literatura
4. Czynniki fizjologiczne
4-1 Fizjologia, higiena i medycyna pracy oraz ich udział w kształtowaniu warunków pracy
4-1.1 Wprowadzenie do fizjologii
4-1.2 Definicje higieny
4-1.3 Homeostaza ustrojowa
4-1.4 Fizjologia wysiłku fizycznego
4-1.5 Udział higieny w kształtowaniu warunków pracy
4-1.6 Zadania medycyny pracy
4-1.7 Literatura
4-2 Koszt fizjologiczny i energetyczny pracy fizycznej dynamicznej - pojęcia, metody oceny, optymalizacja obciążeń
4-2.1 Wprowadzenie
4-2.2 Koszt fizjologiczny i energetyczny pracy
4-2.3 Praca fizyczna dynamiczna
4-2.4 Metody pomiaru wydatku energetycznego
4-2.5 Literatura
4-3 Ocena obciążenia pracą fizyczną dynamiczną na stanowisku pracy
4-3.1 Wprowadzenie
4-3.2 Energetyczne kryteria oceny ciężkości pracy
4-3.3 Metody określania wydatku energetycznego
4-3.4 Dopuszczalne wartości obciążenia wysiłkiem fizycznym na stanowisku pracy
4-3.5 Literatura
4-4 Koszt fizjologiczny i energetyczny pracy fizycznej statycznej - pojęcia, metody oceny, optymalizacja obciążeń
4-4.1 Dane ogólne
4-4.2 Charakterystyka wysiłków statycznych
4-4.3 Rozpowszechnienie wysiłków statycznych w pracy zawodowej
4-4.4 Ocena obciążeń statycznych i zasady ich redukowania
4-4.5 Literatura
4-5 Termoregulacja organizmu człowieka i obciążenie termiczne
4-5.1 Termodynamika organizmu człowieka
4-5.2 Termoregulacja
4-5.3 Ogólne zasady ochrony pracującego przed nadmiarem lub niedoborem ciepła
4-5.4 Literatura
4-6.1 Rytmy biologiczne człowieka
4-6.2 Sen zdrowego człowieka
4-6.3 Biologiczne skutki pracy zmianowej
4-6.4 Literatura
4-7 Percepcja bodźców w środowisku pracy
4-7.1 Odbieranie bodźców przez receptory
4-7.2 Adaptacja receptorów
4-7.3 Literatura
5. Czynniki psychologiczne i społeczne
5-1 Społeczne środowisko pracy
5-1.1 Wprowadzenie
5-1.2 Czym jest grupa i jak funkcjonuje
5-1.3 Konformizm i inne reguły wpływu społecznego
5-1.4 Przywództwo
5-1.5 Literatura
5-2 Psychologia organizacji i zarządzania - przywództwo, konflikty, negocjacje, motywacja do pracy, systemy zarządzania
5-2.1 Style kierowania i ich efektywność
5-2.2 Rodzaje konfliktów i metody ich rozwiązywania
5-2.3 Negocjacje i zasady ich prowadzenia
5-2.4 Motywacja do pracy
5-2.5 Podstawowe systemy zarządzania
5-2.6 Literatura
5-3 Stres psychospołeczny w pracy - pojęcie, źródła i konsekwencje, różnice indywidualne, prewencja
5-3.1 Pojęcie stresu
5-3.2 Reakcja stresowa i jej konsekwencje na poziomie fizjologicznym, psychologicznym i organizacyjnym
5-3.3 Źródła stresu psychospołecznego w pracy
5-3.4 Różnice indywidualne a stres w pracy
5-3.5 Prewencja stresu psychospołecznego w pracy
5-3.6 Literatura
5-4 Podstawy metodologiczne analizy stanowiska pracy - zasady i metody
5-4.1 Podstawy metodologiczne analizy stanowiska pracy
5-4.2 Kwestionariusz Lubelski Analizy Stanowiska Pracy (KLASP) jako technika pomiaru
5-4.3 Literatura
5-5. Dobór i szkolenie pracowników
5-5.1 Wprowadzenie
5-5.2 Dobór do stanowiska
5-5.3 Szkolenia pracowników
5-5.4 Podsumowanie
5-5.5 Literatura
6. Zagrożenia czynnikami niebezpiecznymi i szkodliwymi w środowisku pracy
6-1 Zagrożenia mechaniczne
6-1.1 Wprowadzenie
6-1.2 Klasyfikacja zagrożeń mechanicznych
6-1.3 Rodzaje zagrożeń mechanicznych
6-1.4 Skutki zdrowotne u osób narażonych na działanie zagrożeń mechanicznych
6-1.5 Zapobieganie zagrożeniom mechanicznym
6-1.6 Podstawowe środki zapobiegania zagrożeniom powodowanym przez czynniki mechaniczne
6-1.7. Literatura
6-2 Elektryczność statyczna i energia elektryczna
6-2.1 Rodzaje zagrożeń towarzyszące występowaniu elektryczności statycznej i wykorzystaniu energii elektrycznej
6-2.2 Zagrożenia od elektryczności statycznej i ochrona przed nią
6-2.3 Oddziaływanie prądu elektrycznego na organizm ludzki
6-2.4 Ochrona przeciwporażeniowa
6-2.5 Uwalnianie porażonego spod działania prądu elektrycznego
6-2.6 Zagrożenia od wyładowań atmosferycznych i ochrona odgromowa
6-2.7 Zagrożenia pożarowe od urządzeń elektrycznych
6-2.8 Zagrożenia wybuchowe od urządzeń elektrycznych
6-2.9 Zagrożenia o charakterze mechanicznym
6-2.10 Literatura
6-3 Hałas. Hałas infradzwiękowy i hałas ultradzwiękowy
6-3.1 Hałas
6-3.2 Hałas infradźwiękowy
6-3.3 Hałas ultradźwiękowy
6-3.4 Załącznik
6-3.5 Literatura
6-4 Drgania mechaniczne (wibracje)
6-4.1 Wprowadzenie
6-4.2 Podział drgań mechanicznych i ich źródła w środowisku pracy
6-4.3 Skutki oddziaływania drgań mechanicznych na organizm człowieka
6-4.4 Podstawowe wielkości charakteryzujące drgania mechaniczne wyznaczane na stanowiskach pracy
6-4.5 Kryteria oceny drgań mechanicznych na stanowiskach pracy - wartości dopuszczalne
6-4.6 Pomiary drgań mechanicznych i ocena narażenia
6-4.7 Metody ograniczania zagrożeń drganiami mechanicznymi
6-4.8 Literatura
6-5 Pola elektromagnetyczne
6-5.1 Wprowadzenie
6-5.2 Źródła pól elektromagnetycznych
6-5.3 Właściwości pól elektromagnetycznych istotne przy ocenie higienicznej ekspozycji
6-5.4 Oddziaływanie pól elektromagnetycznych na ludzi
6-5.5 Przepisy bezpieczeństwa i higieny pracy w polach elektromagnetycznych
6-5.6 Pomiary pól elektromagnetycznych do oceny warunków pracy
6-5.7 Metody ograniczenia narażenia na działanie pól elektromagnetycznych
6-5.8 Podsumowanie
6-5.9 Literatura
6-6 Promieniowanie optyczne (nadfioletowe, widzialne i podczerwone)
6-6.1 Wprowadzenie
6-6.2 Skutki działania promieniowania optycznego na organizm człowieka
6-6.3 Najwyższe dopuszczalne wartości ekspozycji na promieniowanie optyczne
6-6.4 Sposoby ochrony człowieka przed nadmiernym promieniowaniem optycznym w środowisku pracy
6-6.5 Literatura
6-7 Oświetlenie elektryczne
6-7.1 Podstawowe pojęcia techniki świetlnej
6-7.2 Podstawowe funkcje i rodzaje oświetlenia
6-7.3 Parametry oświetlenia
6-7.4 Źródła światła
6-7.5 Oprawy oświetleniowe
6-7.6 Sposoby oświetlania miejscowego
6-7.7 Czynniki decydujące o jakości widzenia
6-7.8 Oświetlenie pomieszczeń z komputerami
6-7.9 Podstawowe akty prawne i normy oświetleniowe
6-7.10 Wymagania dotyczące oświetlenia
6-7.11 Podsumowanie
6-7.12 Literatura
6-8 Mikroklimat
6-8.1 Wymiana ciepła między człowiekiem a jego otoczeniem
6-8.2 Komfort cieplny
6-8.3 Środowisko gorące
6-8.4 Środowisko zimne
6-8.5 Środowiska termiczne niejednorodne i o parametrach zmiennych w czasie
6-8.6 Literatura
6-9 Substancje chemiczne
6-9.1 Ogólna charakterystyka substancji chemicznych
6-9.2 Ocena narażenia zawodowego związanego z występowaniem substancji chemicznych w środowisku pracy
6-9.3 Ocena ryzyka zawodowego związanego z czynnikami chemicznymi w środowisku pracy
6-9.4 Podsumowanie
6-9.5 Literatura
6-10 Pyły
6-10.1 Wprowadzenie
6-10.2 Źródła emisji pyłów
6-10.3 Rodzaje i własności pyłów
6-10.4 Szkodliwe działanie pyłów na człowieka
6-10.5 Ocena narażenia zawodowego na pyły
6-10.6 Zapobieganie skutkom narażenia na pyły
6-10.7 Podsumowanie
6-10.8 Literatura
6-11 Czynniki biologiczne
6-11.1 Definicja
6-11.2 Klasyfikacja
6-11.3 Występowanie i rozprzestrzenianie
6-11.4 Działanie na organizm ludzki
6-11.5 Narażone grupy zawodowe
6-11.6 Krótki przegląd najważniejszych czynników biologicznych w układzie systematycznym
6-11.7 Wykrywanie i pomiary liczbowe biologicznych czynników środowiska pracy
6-11.8 Główne kierunki i zasady profilaktyki i zwalczania czynników biologicznych
6-11.9 Literatura
6-12 Pierwsza pomoc
6-12.1 Wprowadzenie
6-12.2 Podstawowe sposoby podtrzymywania czynności życiowych
6-12.3 Zachłyśnięcie - ciało obce w krtani lub tchawicy
6-12.4 Krwotok
6-12.5 Omdlenie
6-12.6 Porażenie prądem elektrycznym
6-12.7 Zatrucia
6-12.8 Literatura
7. Diagnostyka i projektowanie układów antropotechnicznych
7-1 Diagnostyka układów antropotechnicznych
7-1.1 Diagnostyka w naukach o człowieku i naukach technicznych
7-1.2 Diagnostyka ergonomiczna
7-1.3 Wspomaganie procesu badań diagnostycznych
7-1.4 Literatura
7-2 Prakseologiczne ujęcie projektowania układów antropotechnicznych
7-2.1 Wprowadzenie
7-2.2 Projektowanie jako element procesu zaspokajania potrzeb
7-2.3 Ważniejsze fazy przemysłowego procesu realizacji potrzeb
7-2.4 Rola człowieka w przemysłowym procesie realizacji potrzeb
7-2.5 Uwarunkowania informacyjne
7-2.6 Podstawowe ideały projektowania
7-2.7 Prakseologiczny łańcuch działań a projektowanie
7-2.8 Wybrane elementy procedury projektowania systemu C-OT-O
7-2.9 Literatura
7-3 Przedmiot i zakres projektowania układów "człowiek - obiekt techniczny"
7-3.1 Cybernetyczne ujęcie układu "człowiek - obiekt techniczny", relacje między członami układu
7-3.2 Ergonomia jako dziedzina projektowania antropocentrycznego
7-3.3 Istota projektowania układów antropotechnicznych
7-3.4 Rozdział funkcji między człowieka i obiekt techniczny
7-3.5 Zasady rozdzielenia funkcji między człowieka a maszynę
7-3.6 Wstępny rozdział funkcji między człowieka i maszynę
7-3.7 Literatura
7-4 . Procedura projektowania systemów - człowiek - obiekt techniczny
7-4.1 Projektowanie jako proces rozwiązywania zadań
7-4.2 Źródła zasad projektowania
7-4.3 Projektowanie organizacji pracy
7-4.4 Ergonomiczne zasady projektowania systemów pracy
7-4.5 Założenia ergonomiczne do projektowania - zasady opracowywania
7-4.6 Dokumentacja czynników ergonomicznych w projektowaniu technicznym
7-4.7 Normalizacja czynników ergonomicznych. Podstawowe normy dotyczące projektowania
7-4.8 Literatura
7-5 Metody modelowe w projektowaniu układów "człowiek-obiekt techniczny-środowisko"
7-5.1 Wprowadzenie
7-5.2 Podstawowe sposoby korzystania z modeli
7-5.3 Rodzaje modeli
7-5.4 Prace badawczo-rozwojowe dla potrzeb projektowania systemów antropotechnicznych
7-5.5 Metody opisu i analizy działalności operatora
7-5.6 Literatura
7-6 Ekonomiczne aspekty jakości ergonomicznej obiektu technicznego
7-6.1 Jakość
7-6.2 Ekonomiczne aspekty jakości
7-6.3 Efektywność działań ergonomicznych
7-6.4 Określanie efektu ekonomicznego projektowania ergonomicznego
7-6.5 Marketing w określaniu potrzeb człowieka - użytkownika i ocenie jakości ergonomicznej produktu
7-6.6 Ogólne zasady oceny projektów
7-6.7 Literatura
8. Zarządzanie bezpieczeństwem i higieną pracy
8-1 Współczesne koncepcje zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy
8-1.1 Tradycyjne i systemowe podejście do bezpieczeństwa i higieny pracy
8-1.2 Normalizacja systemów zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy za granicą i na forum międzynarodowym
8-1.3 Normalizacja systemów zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy w Polsce
8-1.4 Koncepcja systemowego zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy według normy PN-N-18001
8-1.5 Perspektywy dalszego rozwoju koncepcji systemowego zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy
8-1.6 Literatura
8-2 Ekonomiczne aspekty zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy
8-2.1 Wprowadzenie
8-2.2 Koszty bezpieczeństwa i higieny pracy
8-2.3 Podsumowanie
8-2.4 Literatura
8-3 Ocena ryzyka zawodowego w procesie zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy
8-3.1 Pojęcie ryzyka zawodowego
8-3.2 Proces oceny ryzyka zawodowego
8-3.3 Planowanie działań wynikających z oceny ryzyka zawodowego
8-3.4 Rola oceny ryzyka zawodowego w procesie zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy
8-3.5 Literatura
8-4 Kształtowanie kultury bezpieczeństwa i higieny pracy w systemach zarządzania
8-4.1 Pojęcie kultury organizacyjnej i kultury bezpieczeństwa
8-4.2 Kształtowanie kultury bezpieczeństwa w systemie zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy
8-4.3 Podsumowanie
8-4.4 Literatura