3-7. Krajowe i międzynarodowe normy i bazy danych w zakresie antropometrii i biomechaniki

dr hab inż. Danuta Liu - Centralny Instytut Ochrony Pracy

3-7.2. Normy krajowe

W Polsce istnieje kilka norm krajowych odnoszących się do zagadnień związanych z ergonomią stanowisk pracy. Normy polskie oznaczane są symbolem PN, po którym następuje rok wydania normy, następnie symbol branżowy i pięciocyfrowy numer normy. Normy z zakresu antropometrii i biomechaniki oznaczone są symbolem branżowym N. Niektóre z tych norm są wzorowane na normach europejskich.

Istniejące normy krajowe z zakresu biomechaniki i ergonomii można podzielić na trzy grupy: pojęcia ogólne, dane antropometryczne i wymagania przestrzenne (fol.2) .



fol. nr 2

3-7.2.1. Pojęcia ogólne i zasady projektowania

PN-83/N-08015 Ergonomia. Terminologia. Pojęcia ogólne [2]

Przedmiotem normy są definicje pojęć ogólnych i odpowiadające im terminy z zakresu ergonomii, mające zastosowanie przy opracowaniu norm i dokumentów dotyczących zagadnień ergonomicznych.

W normie przedstawiono definicje odnoszące się do wymagań ergonomicznych antropometrycznych, fizjologicznych, psychofizycznych i higienicznych. Zdefiniowano cechy ergonomiczne oraz obciążenie ergonomiczne statyczne, dynamiczne i psychiczne.

PN-81/N-08010 Ergonomiczne zasady projektowania systemów pracy [3]

Przedmiotem normy są zasady ergonomiczne jako podstawowe wytyczne dotyczące projektowania systemów pracy.

W normie przedstawiono definicje podstawowych pojęć związanych z ergonomią oraz wytyczne ogólne do projektowania.

W wytycznych ogólnych przedstawiono wskazówki odnoszące się do projektowania:

• przestrzeni pracy i środków pracy

• środowiska pracy

• procesu pracy.

Podkreślono, iż normę należy stosować przy projektowaniu, realizacji i ocenie systemów pracy w powiązaniu z innymi odpowiednimi normami i przepisami.

3-7.2.2. Dane antropometryczne

PN-86/N-08012 Ergonomia. Podstawowe pomiary ciała ludzkiego [4]

Przedmiotem normy są podstawowe pomiary ciała ludzkiego, służące powszechnie porównywalnemu opisowi grup ludzkich.

W normie przedstawiono definicje poszczególnych punktów antropometrycznych, stanowiących odniesienie do pomiarów antropometrycznych. Określono także standardowe warunki pomiarów z uwzględnieniem ubioru osoby mierzonej, powierzchni odniesienia, symetrii ciała oraz przyrządów pomiarowych.

Główną część normy stanowią podstawowe pomiary ciała ludzkiego, przedstawione w formie tabeli. W tabelach przedstawiono odpowiednio: nazwę pomiaru, czyli nazwę cechy antropometrycznej, symbol pomiaru, określenie pomiaru, metodę pomiaru, przyrząd pomiarowy oraz graficzną prezentację mierzonej cechy antropometrycznej.

PN-90/N-08000 Wymiary ciała ludzkiego. Dane ergonomiczne do projektowania [5]

Przedmiotem normy są główne wymiary ciała ludzkiego, mające zastosowanie w projektowaniu struktur mechanicznych, z którymi człowiek styka się bezpośrednio w procesie pracy lub użytkowania. W normie przedstawiono główne cechy antropometryczne i ich wartości liczbowe oraz wartości progowe. Jako minimalne przyjęto wymiary, których nie osiąga 5% ludności, jako maksymalne natomiast - te, których nie przekracza 95% ludności.

3-7.2.3. Wymagania przestrzenne

PN-80/N-08001 Dane ergonomiczne do projektowania. Granice zasięgu rąk. Wymiary [6]

Przedmiotem normy są wymiary zasięgu rąk człowieka. Norma ma zastosowanie w projektowaniu struktur przestrzennych, z którymi człowiek styka się bezpośrednio w procesie pracy lub użytkowania.

W normie podano wymiary granicy zasięgu rąk człowieka mierzone na różnych wysokościach od poziomu stawu ramiennego. Granicę zasięgu rąk zdefiniowano jako miejsce geometryczne punktów, będących środkami lewej i prawej dłoni człowieka, najdalej oddalonych od tułowia przy swobodnym ruchu rąk w przestrzeni. Granica jest wyznaczona dla tułowia wyprostowanego i przemieszcza się wraz ze zmianami jego położenia.

PN-81/N-08002 Dane ergonomiczne do projektowania. Granice ruchu stopy. Wymiary kątowe [7], (fol.6)



fol. nr 6

Przedmiotem normy są wymiary kątowe granic ruchu stopy użytkownika maszyn i urządzeń, znajdującego się w pozycji siedzącej. Wielkości podane w normie są reprezentatywne dla dorosłej ludności Polski w wieku produkcyjnym.

Norma ma zastosowanie w projektowaniu stanowisk pracy oraz maszyn i urządzeń, których elementy uruchamiane są ruchem stopy w stawie skokowo-goleniowym.

W normie podano, w formie graficznej, wymiary kątowe granic ruchu stopy, a także zasady projektowania odnoszące się do ruchu stopy.

PN-91/N-08003 Dane ergonomiczne do projektowania. Przestrzeń dla ręki obejmującej uchwyt. Wymiary [8]

Przedmiotem normy są wymiary minimalne przestrzeni dla ręki obejmującej uchwyt.

W normie podano określenia przestrzeni dla ręki obejmującej uchwyt oraz średnicy uchwytu, a także odpowiednie wymiary.

Norma ma zastosowanie w projektowaniu i ocenie rozwiązań przestrzeni pracy otaczającej wszelkie elementy, którymi człowiek posługuje się, chwytając je dłonią. W zakresie ergonomii wartości podane w normie są reprezentatywne dla dorosłej ludności Polski w wieku produkcyjnym.

PN-91/N-08018 Dane ergonomiczne do projektowania stanowisk pracy. Strefy pracy kończyn górnych. Wymiary [9]

Przedmiotem normy w odniesieniu do pracy wykonywanej są zalecenia dotyczące wymiaru stref pracy kończyn górnych człowieka w pozycji stojącej i pozycji siedzącej, z uwzględnieniem wykonywanej pracy. Norma dotyczy stacjonarnych stanowisk, na których występuje przewaga prac obciążających statycznie układ mięśniowo-szkieletowy i wymagających sił większych niż 10 N, a operator nie jest narażony na drgania o oddziaływaniu ogólnym.

W normie przedstawiono graficznie strefy pracy kończyn górnych - normalną i maksymalną dla różnych warunków określonych poprzez pozycję przy pracy, rodzaj wykonywanej pracy oraz płeć pracownika. W wypadku pozycji siedzącej uwzględniono pracę szczególnie dokładną, bardzo dokładną, dokładną i średnio dokładną, a w wypadku pozycji stojącej - pracę bardzo dokładną i mało dokładną. Uwzględniono wymiary dla kobiet, mężczyzn oraz populacji mieszanej kobiet i mężczyzn.